Slechtvalken

Categorie: Slechtvalken Gepubliceerd: zaterdag 26 maart 2011 Geschreven door Kuiko
(Leestijd: 8 - 16 minuten)

 

Bron: wikipedia.org

De slechtvalk

De slechtvalk (Falco peregrinus) behoort tot de grootste valken. Deze roofvogel staat bekend als de snelst duikende vogel ter wereld. Het dier maakt vanaf grote hoogte steile duikvluchten en bereikt daarbij snelheden tot over de 300 km/h. De prooi wordt in de vlucht geslagen en is meestal op slag dood. In Nederland en België is deze vogel steeds vaker te bewonderen. Vooral in de winter is de slechtvalk een gewonere verschijning aan het worden. Sinds begin jaren '90 broedt deze vogel ook in de lage landen, onder andere in speciale nestkasten, hoog op elektriciteitscentrales. De prooien zijn meestal vogels (duiven, eenden, enz.) precies omdat die vaak in de vlucht worden geslagen, maar soms ook andere dieren die op de grond worden gegrepen. De populaties hadden reeds in de Tweede wereldoorlog een flinke deuk gekregen, omdat slechtvalken toen massaal werden afgeschoten als predatoren van de postduiven (die tussen militaire posten werden gebruikt). In de jaren '60 kreeg de soort in Europa bijna de doodsteek wegens het overmatige gebruik van DDT. Sinds hun bescherming in verschillende landen lijken ze opnieuw aan een opmars bezig.

Missie geslaagd


Leefomgeving

De slechtvalk bewoont klippen (kliffen) en ravijnen en broedt soms (heel zelden) in geboomte. De soort is een bewoner van vrij open, afwisselende landschappen, met relatief minder bebossing. 's Winters komt het dier langs kusten en in moerassen voor, soms zelfs op kerktorens in steden.

Volwassen valk

 


Uiterlijk

De slechtvalk is een forse valk met een gemiddelde grootte van 43 cm. Ze hebben een lichte onderkant met dwarsbanden en een donkergrijze rug. Er is een brede, zwarte baardstreep. Bij de nominaatvorm F. perigrinus perigrinus is de rug donkergrijs en de onderdelen zijn crèmekleurig met donkere vlekken, wangen zijn wit en de donkere baardstreep (typisch voor alle valkachtigen) is duidelijk zichtbaar. De poten zijn geel, de snavel blauw-zwart en reeds vanaf de snavelbasis gekromd. De juvenielen zijn eerst bruin, alvorens dan de kleuren van de volwassen vogels aan te nemen. Verschillende lichte variaties kunnen optreden bij de verschillende ondersoorten, want wereldwijd zijn een twintigtal subspecies bekend. Zoals bij de meeste roofvogels is het vrouwtje merkelijk groter en zwaarder dan het mannetje (tot 30% zelfs).

 

Fysische kenmerken

  Mannetje Vrouwtje
Totale lengte 38 - 46 cm 46 - 54 cm
Spanwijdte 90 - 100 cm 104 - 113 cm
Gewicht 600 - 750 gr 900 - 1300 gr

 

Volwassen valkJonge valk, 6 weken oud

Wapens:

Slechtvalken hebben krachtige wapens: een sterke snavel en stevige poten met scherpe klauwen.

Scherpe snavelSterke klauwen

 


Braken:

Braakballen

 Van tijd tot tijd worden onverteerbare bot- en verenresten van prooien opgebraakt.


Filmpje 'Braken'

Uit: 'Wildlife on 2' van de BBC

Prooivlucht:

Een indruk van een geslaagde prooivlucht. Na hoogte gemaakt te hebben stort de slechtvalk zich met dodelijke vaart op de prooi, die meestal door de klap onmiddellijk sterft.

Prooi-overname:

Het mannetje is wat kleiner en minder sterk dan het vrouwtje. Grote prooien worden in de lucht overgedragen en door het vrouwtje naar het nest gesleept.


Filmpje 'Prooi-overname'

Uit: 'Wildlife on 2' van de BBC

Tikkertje:

Het jonkie wordt uitgedaagd door een ouder om mee 'tikkertje' te gaan spelen. Het is een les in het slaan van prooi.


Filmpje 'Tikkertje'

Uit: 'Wildlife on 2' van de BBC 


Groot fragment WildLife on Two van de BBC op YouTube

  

Vliegdemonstratie De Mortel:

Als seizoensafsluiter dit mooie filmpje met vliegbewegingen vanaf het spottersveldje


Filmpje 'MortelDemo'

Door: Harry op 22-09-2007


Specifieke informatie over de slechtvalken van De Mortel

2004

Eind 2004 werden voor het eerst slechtvalken in de buurt van De Mortel gespot. Vogelwerkgroep Gemert besloot daarop een nestkast op de toren van KPN te plaatsen. Deze werd meteen binnen 24 uur al door het koppel bezet. Van Pa heeft men ontdekt dat hij oorspronkelijk uit Duitsland komt. Van de dan nog ongeringde Ma is dat ontbekend. In 2005 werden ook webcams geplaatst door KPN Planet, het bleek een hit.

2007

In 2007 sloeg het noodlot toe, toen Ma op 22 april aangevallen werd door de Belgische S2. Ma is nooit meer gezien en niemand weet of zij het gevecht overleefd heeft, dan wel verdreven is. Feit is dat Pa aanvankelijk alleen moest zorgen voor de 3 kuikens. Dat terwijl S2 telkens de aangevoerde prooi roofde. Vermoedelijk is dit uit te leggen als baltsgedrag. Uitgerekend op Moederdag 2007 begon zij echter mee te voeren. Voor het kleinste kuiken was dit te laat, het was al bezweken.

2008

De slechtvalken van De Mortel verlaten hun gebied in de winter niet. Dus zijn zij ook dan rond en op de toren te bewonderen. KPN Planet stopte met het uitzenden van de beelden nadat zij de toren had verkocht aan het telecombedrijf Alticom, waardoor in 2008 alleen de weergave van stilstaande beelden te bekijken was, dit vooral dankzij de sponsor InterNLnet en de inspanningen van toreneigenaar Alticom.

2009

In 2009 kan de wereld weer genieten van de live-beelden op de website van BeleefDeLente, een initiatief van de Vogelbescherming. Door een straalverbinding met het dak van het Gemertse Commanderij College worden de beelden via het glasvezelnet van de school naar het verspreidingspunt gezonden. Daarmee wordt de duizenden bewonderaars over de gehele wereld een groot plezier gedaan.

2010

Om foutieve meldingen te voorkomen besloot WSN de ringnummers van 2010 slechts aan een selectief groepje mensen bekend te maken. GH is in 2014 waargenomen in Delft en blijkt een jong van 2010 uit De Mortel te zijn.

2011

Juveniel wijfje CN maakte zich onvergetelijk door op 11 juni 2011 de hele dag op een boomtak bij het spottersveldje te gaan zitten.

Op 27 juli werd S2 door een hagelschot getroffen en kort daarna geopereerd aan haar op twee plaatsen gebroken vleugel. Vrijwel meteen werd haar plaats op de toren ingepikt door een andere jonge Belgische dame. Gerrit (E) wist haar ringnummer te achterhalen en snel daarna kwam volgende informatie: 

Het wijfje met de gele kleurring B/Y (vergeet de "/" niet!) werd de 11 mei 2010 te Namèche, langs de Maas vallei, als wijfje in een nest van 2 geringd. Het is een natuurnest: de Slechtvalken broeden daar sinds 2007. Het is haar eerste melding.

2012

Kort daarna werd een nieuw vreemd vrouwtje gespot: 2OR is een Duits vrouwtje. Legde 3 eieren, maar met verschil van 15 dagen tussen eerste en tweede ei. Na hevige gevechten verslagen door ongeringd wijfje in april 2012.  Broedsel is verloren. 

Op 10 oktober 2012 is S2 onverwacht bij de valkenier (die haar zou trainen voor een terugkeer in de natuur) overleden aan een invasie van vliegenlarven. Het is nog altijd een raadsel hoe dit ongemerkt heeft kunnen gebeuren.

2013

In het voorjaar van 2013 lijkt alles voorspoedig te gaan verlopen. PA en VV (de ongeringde valk) baltsen volop wanneer daar geheel onverwacht het dood gewaande vrouwtje 2OR weer opduikt. Zij verslaat VV en er lijkt een nestje te komen van 2OR, maar dan opeens is daar VV weer en zij doodt 2OR die later op de tweede ring gevonden wordt. VV legt drie eieren waarvan het eerste en tweede ei dezelfde dag uitkomen. Het tweede jonkie sterft na een paar dagen, maar het derde ei komt ook uit, dat is een mannetje. Uit een toevalligheid ontstaat een hommage aan 2OR omdat de jonkies 2O en 2R geringd worden. Mijn toevallige benaming aan het brutale mannetje als Sjors van de Rebellenclub heeft al die odes ook in zich: de twee S-en komen daarbij goed van pas: S2, 2OR en dus 2O en 2R, de overgebleven J staat voor Juveniel.

Op 14 juli 2013 (uitgerekend op mijn verjaardag, waardoor ik er zelf niet bij was) werd voor het eerst een uitgebreide waarneming gedaan van het badderen van een jonge slechtvalk nabij de zandhoop bij de Snelle Loop. 

2014

Op 25 februari 2014 werd door de nieuwe HD camera van VWG sterk ingezoomd op beide zilverkleurige ringen van PA, bijna is het zo lang geheim gebleven raadsel rond de herkomst van PA ontrafeld, Dorine van Asten en Judith Bo achterhaalden het ringstation dat op het Duitse eiland Helgoland staat en kregen aanvullende informatie die het geheim tot op 70 nummers tussen 01 en 99 beperken. PA's rechterring bevat "??? FALKENSCHUTZ INFORM GERMANY 02226-13101 " en de linkerring "40722?? HELGOLAND GERMANIA", de vraagtekens zijn de nog ontbrekende gegevens.

2015

Op 7 mei 2015 slecht nieuws: is PA verslagen door zijn eigen zoon? De territoriale gevechten gaan in 2015 vooral tegen de al oude PA. Hij moet het onderspit delven maar zijn ringloze belager lijkt toch niet zo heel sterk. Dan is daar een ander mannetje, met één ring. Het blijkt 2O te zijn, zoon van PA en VV. Maar opeens is daar weer de ringloze. Deze blijkt alsnog winnaar te zijn en alsof het verhaal zich herhaalt: twee dagen voor Moederdag begint dit mannetje te helpen met voeren en lijkt het (laatste) nestje van PA gered.  

In de herfst van 2015 wordt de nestkast verplaatst van de dakrand van de toren naar de vierde ring. Hiermee hoopt VWG invloeden van de straling van de antennes te beperken. Voor de vaste volgers van de Mortelse slechtvalken zal het even wennen worden.

2016

Voor het eerst zal het nageslacht in De Mortel niet van PA komen. Hij is niet meer gezien. VV en VM (beide ongeringd) krijgen de zorg voor vier eitjes die een week later dan gemiddeld worden gelegd. Het broeden begint feitelijk al direct na de eerste leg. Er worden dit jaar zowel vreemde mannetjes als vrouwtjes waargenomen die de rust komen verstoren. Zware gevechten zijn er niet gezien.

2017

Het seizoen kenmerkt zich tot grote rust, AUH het jonge mannetje van vorig jaar is heel lang blijven hangen en wordt naarmate het broedseizoen nadert vaker weggejaagd, erg fel gaat dat niet. In het broedseizoen zelf worden ook derde en vierde valken waargenomen, zij vormen geen bedreiging voor VV en VM die van BDL opeens niet meer zo genoemd mogen worden. (Nou, ik dacht van wel). Drie eieren worden gelegd, maar eentje verdwijnt op heel bijzonder manier uit het nest. Het blijft aan VV hangen terwijl zij het nest verlaat. De twee andere eitjes komen uit en zij worden op 19 mei geringd als ERC (m) en CPS (v). 

2018

VV staat op het punt haar eerste eitje van 2018 te gaan leggen. De ergste winterkou lijkt voorbij en tot nu toe is er betrekkelijke rust rond de toren. Er worden wel vier valken geteld, maar vijandigheid blijft uit.

Maar zondagmiddag 11 maart wordt dat opeens geheel anders. VV wordt zwaar aangevallen en er zijn liefst twee indringsters die haar van de troon willen stoten. Ook VM wordt belaagd. De volgende dag zoomt de camera in op een dode valk op de vierde ring. Het is naar alle waarschijnlijkheid VV zo blijkt. VM wordt al snel maatjes met de met "7C" in Ittervoort geringde valk, een kleindochter van PA en MA. Maar ook zij wordt belaagd. Niemand kan met zekerheid zeggen of 7C haar ring verliest of dat het de strijd is. In elk geval zien we nu telkens een alleen zilvergeringde vrouw met een beschadiging aan haar poot.

Op de zilveren ring van 7C staat: NLA 6172441. Wie kan dit ontdekken op de zilveren ring van de aanwezige valk?

17 maart is weer zeer bijzonder want wie komt daar de nestkast in? De doodgewaande VV blijkt mogelijk toch niet dood, was de dode valk op de vierde ring toch een ander? Het heeft er alle schijn van. 19 maart komt er uitsluitsel van VWG er is bewijs dat VV de dode valk is.

2 april zijn er weer heftige territoriumgevechten. Tussen de gevechten door legt NV haar eerste eitje, maar.. daarna verschijnt een dubbel geringde valk in de nestkast!

Op 16 april wordt een mismaakt ei op het rooster gelegd. NV broedt niet en ondanks pogingen van VM om haar tot broeden uit te dagen gaat het broedsel verloren. Hiermee eindigt het verhaal van 2018 dat zich verder vooral kenmerkt door de enorm warme en droge zomer die de natuur opnieuw (na de heftige januari storm) zwaar raakt.

2019

Bericht uir België dat ACK (juv vrouwtje 2015) in december in Lembeke België is gevonden en met een gebroken vleugel naar de opvang is gebracht waar de valk het goed maakt.

Het seizoen start in De Mortel met opmerkelijke rust. Een paar valken die in de prille broedperiode als passanten voorbijkomen worden rustig verjaagd en dus kan het eerste eitje op 14 maart met betrekkelijke rust worden gelegd, het tweede eitje komt vrij laat maar is er op 17 mrt in de vroege ochtend. Het derde eitje is gelgd op 19 maart om 14:30u. Er komen drie eitjes uit en het seizoen verloopt naar verluid redelijk kalm. Dat geldt niet voor Kuiko. Net op het moment dat het voor de spotter leuk begint te worden ontstaat er een ontsteking aan een vreemd gezwel aan de grote teen. Diverse operaties op deze uiterst gevoelige en slecht genezende plek op het lichaam leiden niet tot het herstel. Uiteindelijk lukt het kennelijk toch om de laatste sporen van het gezwel aan te pakken, maar ook daarna loopt het herstel niet helemaal zoals gehoopt. Oktober nadert met rasse schreden en daarnee is het seizoen toch echt wel afgelopen. Motivatie om het jaar op de website netjes af te maken ontbreekt. Ook de apparatuur op de toren ontkomt niet aan pure pech: een heftige blikseminslag vernielt de boel en somber wordt de balans opgemaakt.

2020

Het jaar 2020 is al een poos aan de gang maar persoonlijk moet "het gevoel" nog komen als er op 12 maart al een eitje in de nestkast ligt. Of dat gevoel nog komt valt niet te zeggen. Het nestje zal gaan bestaan uit 4 eieren en die kunnen in betrekkelijke rust wordt uitgebroed. Op 22 april komt het eerste kuiken uit het ei gekropen, vrijwel meteen gevolgd door het tweede donsje. Hartverwarmend is te zien hoe M vlak voor het uitkomen van de eieren liefdevol naast V komt liggen. Een beetje aandringend om ook nog even te mogen broeden, maar daar wil V niets van weten. Op 23 april zien we het derde kuiken. Heel apart is nu dat het dopje van een ander ei over het vierde eitje ligt, precies over het pip dat het ongeboren ukkie heeft gemaakt. EXP is het kleinste mannetje dat meteen mijn aandacht trok, het vlotte kereltje heeft als eerste veel belangstelling voor buiten, gaat als eerste op het rooster, gaat als eerste op de ring en gaat (kukelt) als eerste naar beneden waar ie eerst op de derde ring maar even later naar de eerste ring gaat. En Kuiko stond erbij, filmde zelfs, maar miste dat laatste net door weg te zwenken naar de andere valken. 

 


Statistieken

JaarGeslachtRingHuman nameOudersMeer informatie...
2005 F P4 May Pa en Ma  
  F P5 June Pa en Ma  
2006 M R3 Pili Pa en Ma  
  M R4 Tu Pa en Ma  2011 4 kids Ittervoort, 2012 4 kids, 2015 dood Roggel
  F T4 Dos Pa en Ma  2011 gespot Duinkerken
  F T5 Dua Pa en Ma  
2007 - - Ukkie (dood) Pa en Ma  2007 dood in nest
  F - Hope Pa en Ma  
  F - Faith Pa en Ma  
2008 M DF - Pa en S2  2014 nest Veldhoven 
  M DG - Pa en S2  
  F AD - Pa en S2  
  F AF - Pa en S2  2011 nest ASML Veldhoven
2009 F BA - Pa en S2  
  M FT - Pa en S2  2013 nest Eindhoven
  M FU - Pa en S2  2012 nest Hilversum
  M FV - Pa en S2  2010 dood Mol, Belgie
2010 - - Ukkie2 (dood) Pa en S2  2010 dood in nest
  M GH - Pa en S2  2014 nest in Delft
  M geheim - Pa en S2  
  M geheim - Pa en S2  
2011 F CN Celine Pa en S2  
  M JG Jorg (Dappertje) Pa en S2  2020 dood Wijchen bij vossenhol
  F CM Carmen Pa en S2  
2012 - - - Pa en 2OR  3 eieren - door onrust verloren broedsel
2013 - - Ukkie 3 (dood) Pa en VV  Jong uit 2e ei te zwak
  F 2R - Pa en VV  2014 dood gevonden langs spoor in Middelburg
  M 2O Sjors Pa en VV  in 2015 belager van PA?
2014 M AAA - Pa en VV  
  M AAB - Pa en VV  
  F BAA - Pa en VV  
  F BAB - Pa en VV  
2015 M BCT - Pa en VV  
  M BCU - Pa en VV  
  F ACJ - Pa en VV  
  F ACK - Pa en VV  '18 gew in Lembeke, '19 dood in Gent - Belgie gevonden
2016 F ANE  - VM en VV  
  F ANH  - VM en VV  
  F ANJ - VM en VV  
  M AUH  - VM en VV  
2017 V ERC  - VM en VV  
  M CPS  - VM en VV  
  ?   - VM en VV Derde ei bleef aan VV hangen en werd zo afgevoerd
2018       VM en NV  (VM en NV voortaan M en V)
2019 F ESP   M en V  
  F ESR   M en V  
  F ESS   M en V  
2020  F  EXS   M en V  
   F  EXO   M en V   
   M  EXP   M en V  
   M  EXR   M en V   

 

Jaar  Legdatum eieren  
2007  06 mrt, 09 mrt, 12 mrt
2008  13 mrt, 15 mrt, 17 mrt, 20 mrt
2009  15 mrt, 17 mrt, 20 mrt, 22 mrt
2010  16 mrt, 18 mrt, 20 mrt, 23 mrt
2011  15 mrt, 17 mrt, 20 mrt, 22 mrt
2012  15 mrt, 31 mrt, 2 apr
2013  8 apr, 10 apr, 12 apr
2014  12 mrt, 15 mrt, 17 mrt, 19 mrt
2015  14 mrt, 17 mrt, 19 mrt, 21 mrt
2016  21 mrt, 23 mrt, 26 mrt, 28 mrt
2017  19 mrt, 21 mrt, 24 mrt
2018  02 apr, 16 apr
2019  14 mrt, 17 mrt, 19 mrt
2020  12 mrt, 15 mrt, 17 mrt, 20 mrt

 

* Opm: veel van de informatie in bovenstaande tabellen is te danken aan intensief speurwerk van Dorine van Asten, Gerrit en anderen

Share
Hits: 13925